ANONİM ŞİRKET GENEL KURUL
TOPLANTILARINA İLİŞKİN USUL VE

ESASLAR (Toplantı Çeşitleri, Zamanı, Yeri, Pay sahiplerinin Toplantıya Davet Edilmesi)

Öz
Genel kurul, anonim şirketlerde yasal olarak bulunması zorunlu olan üç organdan birisidir. Pay sahiplerinin katılımıyla oluşur ve şirketin diğer organlarının tayini, hesapların tasdiki, kazancın dağıtılması gibi temel konularda
karar alır. Ancak, yılda bir ya da birkaç kez toplanan bir organ olması nedeniyle, uygulamada toplanmasına ve karar almasına ilişkin usul ve esaslar yeterince bilinmemekte ya da bir toplantıdan diğerine olan zaman aralığı dikkate
alındığında unutulabilmektedir. Oysa usule aykırı şekilde yapılan genel kurul toplantıları ve bu toplantılarda alınan kararlar dava konusu edilebilmekte, hatta bu kararların iptali ve geçersizliği dahi gündeme gelebilmektedir. Bu
olumsuzluklarla karşılaşmamak için, anonim şirket genel kurullarının usulüne uygun şekilde toplanması ve karar alması gerekir. İşte bu çalışmada, anonim şirket genel kurul toplantılarına ilişkin usul ve esaslar ele alınmaktadır.

I. GİRİŞ :
Anonim şirketlerde genel kurul, pay sahiplerinin katılımıyla oluşan ve yönetim kurulu ile denetçilerin seçimi, azli, ibrası, şirket hesapların tasdiki, kârın dağıtımı, esas sözleşmenin değiştirilmesi, sermayenin artırılması gibi Kanunla sadece kendisine tanınmış olan konularda karar alan organdır. Ancak, genel kurul, yönetim kurulu gibi daimî bir organ mahiyetinde olmayıp, yılda bir veya birkaç kez toplanan bir organ hüviyetindedir. Hatta istisnaî hallerde toplanan olağanüstü genel kurul toplantıları hariç tutulacak olursa, anonim şirket genel kurulunun yılda bir kez olağan olarak toplanması yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesinde yeterli olmaktadır. Bu yönüyle, yani, genelde yılda bir kez toplanan ve karar alan bir organ olması nedeniyle, zaman genel kurul toplantılarının yapılmasında bazı
tereddütler yaşanmakta, birtakım yükümlülükler atlanmakta yahut eksik olarak ifa edilmektedir. Bu haller ise, genel kurullarda alınan kararların sıhhatini olumsuz yönde etkilemekte ve bazı durumlarda genel kurul kararlarının yargıya intikal etmesine sebebiyet vermektedir. Genel kurulu toplantıya çağırma görevinin kural olarak yönetim kuruluna verilmesi, yine genel kurulda görüşülecek finansal tablo ve raporların, toplantıya ilişkin cetvel ve belgelerin
yönetim kurulu tarafından hazırlanıp muhafaza edilmesi yükümlülüğü, genel kurul toplantılarına ilişkin usul ve esasların yönetim kurulu üyeleri tarafından bilinmesini zaruri kılmaktadır. Bu çerçevede, çalışmamızda, anonim şirket
genel kurul toplantılarına ilişkin usul ve esaslar ele alınacaktır. Ancak, takdir edileceği üzere, konu, birden fazla çalışmaya konu olacak bir mahiyet arz etmektedir. Bu nedenle, konunun aşağıda belirtilen ana başlıklar itibariyle üç
ayrı bölüm halinde ele alınmasının daha uygun olacağı düşünülmüştür:

1. Genel kurul toplantısının çeşitleri, yapılma zamanı, yeri ve pay sahiplerinin (ortakların) genel kurul toplantısına davet edilmesi;
2. Genel kurul toplantısının gündemi ve kim tarafından belirlendiği, genel kurulun devredemeyeceği görev ve yetkiler, toplantıda hazır bulunması gereken kişiler ve belgeler, toplantıda vekaleten oy kullanma, pay sahiplerinin
genel kurul toplantılarına ilişkin hakları ve bunların sınırlandırılması;
3. Genel kurul toplantılarına ilişkin toplantı ve karar yeter sayıları(nisapları), toplantı tutanağının düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar, toplantı sonrasında yapılması gereken işlemler, genel kurul toplantısının yapılamayacağı veya erteleneceği haller, genel kurul kararlarının iptali veya geçersizliği.

Dolayısıyla, bu çalışmamızda; anonim şirketin genel kurulunun yapısı ve işleyişi ile tabi olduğu mevzuata kısaca değindikten sonra, genel kurul toplantısının çeşitleri, yapılma zamanı, yeri ve pay sahiplerinin (ortakların) genel kurul toplantısına davet edilmesi üzerinde durulacaktır.

 

II. ANONİM ŞİRKET GENEL KURULUNUN YAPISI VEİŞLEVİ:

Anonim şirket genel kurulu, karar organı olup, yönetim kurulu gibi daimî bir icra organı statüsünde değildir. Pay sahipleri; organların (yönetimce denetim kurulu) tayini, hesapların tasdik ve kazancın dağıtılması gibi şirket
işlerine ilişkin haklarını, genel kurul toplantılarında kullanırlar 1 (TTK, m.360/f.1). Anonim şirket genel kurulu, kural olarak, olağan (adi) ve olağanüstü (fevkalade) olmak üzere iki şekilde toplanır. Olağan genel kurul toplantısının her hesap dönemi sonundan itibaren üç ay içinde ve en az yılda bir defa yapılması zorunludur(TTK, m.364/f.1). Olağanüstü genel kurul toplantısı ise, lüzum görülmesi durumunda her zaman için yapılabilir. TTK, genel kurulu olağan toplantıya davet etme görevini yönetim kuruluna, olağanüstü toplantıya davet etme görevini ise hem yönetim kuruluna hem de denetçilere vermiştir (TTK, m.365). Ayrıca, koşulların mevcut olması durumunda, azlığın da, genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırması mümkündür(TTK, m.366-367).

————————————-

¹ Pay sahipleri, bu haklarını bizzat kullanabilecekleri gibi, pay sahibi olan veya şirket esas sözleşmesinde aksine bir hüküm yok ise, pay sahibi olmayan üçüncü bir şahıs vasıtasıyla da kullanabilirler. Ancak, nama yazılı paylar için temsil yetkisinin yazılı olarak verilmesi gerekmektedir(TTK, m.360).

————————————-

III. ANONİM ŞİRKET GENEL KURUL TOPLANTILARININ TABİ OLDUĞU MEVZUAT:
Anonim şirket genel kurul toplantılarını tabi olduğu mevzuat silsilesini, Türk Ticaret Kanunu, Ticaret Sicili Tüzüğü, Ortaklıkların Denetimine Dair Tüzük, Sermaye Şirketlerinin Genel Kurul Toplantıları ve Bu Toplantılarda Bulunacak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Komiserleri Hakkında Yönetmelik ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın (İç Ticaret Genel Müdürlüğü) Tebliğleri olarak sıralayabiliriz. Ancak, hemen belirtelim ki, bu mevzuat silsilesi, halka açık olmayan, yani kapalı anonim şirketler için öngörülmüştür. Yoksa halka açık anonim ortaklıklarda, sayılanlar arasına Sermaye Piyasası mevzuatını da dâhil etmek gerekir. Bununla birlikte, çalışmamızda konu, esas itibariyle doğrudan Türk Ticaret Kanunu’na tabi olan anonim ortaklıklar açısından ele alındığından, Sermaye Piyasası Kanunu’nun konuya ilişkin hükümleri ile Sermaye Piyasası Kurulu’nun bu konudaki Tebliğlerine değinmekten mümkün mertebe sarfı nazar edilecek, ancak yeri geldiğinde halka açık anonim şirket yönünden de izahı lazım gelen hususlara gönderme yapılacaktır.

Bilindiği üzere, anonim şirket genel kurul toplantılarına ilişkin temel düzenlemelere, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda yer verilmiştir. Bu düzenlemelere, paralel olarak, 08.02.1957 tarih ve 9530 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ticaret Sicili Tüzüğü’nün beşinci faslında ve 07.08.1972 tarih ve 14269 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ortaklıkların Denetimine Dair Tüzük’ün 12nci maddesi başta olmak üzere muhtelif maddelerinde, anonim şirketlerin işlemlerine ve genel kurul toplantıların ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Anonim şirket genel kurul toplantılarında uyulması gerekli usul ve esasların en kapsamlısına ise 07.08.1996 tarih ve 22720 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Sermaye Şirketlerinin Genel Kurul Toplantıları ve Bu Toplantılarda Bulunacak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Komiserleri Hakkında Yönetmelikte yer verilmiştir. Anılan Yönetmeliğin genel kurul toplantılarına ilişkin düzenlemeleri, birçok noktada, TTK. Da dağınık olarak yer alan hükümlerin bir araya getirilmesinden ibarettir. Bu özelliğinin yanı sıra, söz konusu Yönetmeliğin, aynı zamanda, genel kurul toplantılarında bulunacak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Komiserlerinin görev ve yetkilerini düzenlemesi, onu, genel kurul toplantılarında göz önünde bulundurulan öncelikli mevzuat haline getirmiştir.

Yine, Türk Ticaret Kanunu’nun 274üncü maddesi ile verilen yetki çerçevesinde, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan “Anonim ve Limitet Şirketlerin Kuruluş ve Ana sözleşme Değişikliği İşlemlerine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (İç Ticaret: 2003/3)” ve bu Tebliğ’de değişiklik yapan İç Ticaret:2004/2 ve İç Ticaret:2007/1 2 sayılı Tebliğler, “Anonim ve Limitet Şirketlerin Sermayelerini Yeni Asgari Miktarlara Yükseltme Sürelerinin Uzatılmasına İlişkin Tebliğ (İç Ticaret 2002/4)” 3 ve “Anonim Ve Limitet Şirketlerin Kısmi Bölünme İşlemlerinin Usul Ve Esaslarının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ”, ihtiyaç duyulması halinde, anonim şirket genel kurul toplantılarında göz önünde bulundurulması gerekli hususları ihtiva etmektedir.

IV. GENEL KURUL TOPLANTISININ ÇEŞİTLERİ:

Türk Ticaret Kanunu’nda temel olarak, dört çeşit genel kurul toplantısından bahsedildiğini söyleyebiliriz. Bunlar, kuruluş genel kurulu toplantısı, olağan (adî) genel kurul toplantısı, olağanüstü (fevkalade) genel kurul toplantısı ve imtiyazlı pay sahipleri genel kurul toplantısıdır. Bununla birlikte, bazı özel durumlara özgü olarak, sayılanlar haricinde genel kurul toplantısı yapılması da mümkündür. Örneğin; anonim şirketin tahvil ihraç etmesi durumunda, tahvil sahipleri genel kurul toplantısı yapılabilir(TTK, m.429, m.430). Ancak, belirttiğimiz üzere, bu genel kurul toplantıları istisnaî mahiyet arz etmektedir.  Bu açıklamalar ışığında, genel kurul toplantısının çeşitlerine aşağıda sırasıyla yer verilmiştir.

 

² Bu Tebliğe göre “4884 sayılı Kanunun 2 enci maddesi ile değişik Türk Ticaret Kanununun 273 üncü maddesi gereğince; bankalar, katılım bankaları, finansal kiralama şirketleri, faktöring şirketleri, tüketici finansmanı ve kart hizmetleri şirketleri, varlık yönetim şirketleri, sigorta şirketleri, holdingler, döviz büfesi işleten şirketler, umumi mağazacılıkla uğraşan şirketler, lisanslı depoculukla uğraşan şirketler, tarım ürünleri lisanslı depoculuk şirketleri, ürün ihtisas borsası şirketleri, Sermaye Piyasası Kanununa tabi ve halka açık şirketler ile serbest bölge kurucusu ve işleticisi şirketlerin kuruluşları ve ana sözleşme değişiklikleri Sanayi ve Ticaret Bakanlığının iznine tabidir.

3 Sonraki yıllarda, müteaddit defalar, yeni tebliğler ile değişikliğe uğramış ve sermaye artırım işlemlerini tamamlama süresi uzatılmıştır.

 

Kuruluş genel kurul toplantısı, tedricî kuruluşa tabi anonim şirketlere özgü olan ve TTK. Nün 289 ila 297nci maddelerine göre yapılan genel kurul toplantılarıdır. Anî şekilde kurulan şirketler için söz konusu değildir. Ancak, ülkemizde tedricî usulde kurulan anonim şirket sayısının hemen hemen yok denecek düzeyde olması nedeniyle, sıklıkla rastlanılan ve uygulanan bir toplantı çeşidi değildir. Olağan genel kurul toplantısı, TTK. Nün anonim şirketler faslının dördüncü kısmında detaylarına yer verilen ve her hesap dönemi için yapılması zorunlu olan, şirket organlarının pay sahipleri tarafından seçilmesi, hesaplarının tasdik edilmesi ve kazancın dağıtılması amacıyla yapılan genel kurul toplantısıdır. Uygulamaya en çok konu olan toplantı çeşidi budur.

Olağanüstü genel kurul toplantısı ise, belli bir zamanı olmayan, şirket için lüzumu halinde veya zorunlu ve ivedi sebepler çıktığı takdirde yapılan ve gündemini toplantı yapılmasını gerektiren sebeplerin oluşturduğu genel kurul toplantısıdır. Bu toplantı çeşidi de, olağan genel kurul toplantısı gibi, uygulamada sıklıkla müracaat edilen toplantı çeşitlerinden birisidir. Yine, imtiyazlı pay sahipleri genel kurul toplantısı, ana sözleşmesine göre imtiyazlı payların bulunduğu anonim şirketlerde, genel kurulun imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek tarzda ana sözleşmeyi değiştirmeye veya şirket sermayesini artırmaya karar vermesi halinde, TTK. Nün 389 ve 391 inci maddelerine göre genel kurul kararlarını görüşmek amacıyla sadece imtiyazlı pay sahiplerinin katılımıyla yapılan toplantılardır(Yönetmelik, m.5/d).

V. GENEL KURUL TOPLANTISININ YAPILMA ZAMANI:

Kuruluş genel kurulunun, tedricî surette kurulan anonim şirketlerde, esas sermayenin tamamına iştirak edildikten ve pay bedelleri ödendikten sonraki on gün içinde kurucular tarafından toplantıya davet edilmesi gerekmektedir. Kurucular tarafından ayın nevrinden sermaye konulmuş olması durumunda ise, ilk kuruluş genel kurul toplantısında bu ayinlerin değerlerinin tespiti için bilirkişi seçilir. Seçilen bu bilirkişilerin düzenleyecekleri raporun kuruculara verilmesinden sonraki on gün içerisinde de kuruluş genel kurulu kurucular tarafından yeniden toplantıya çağırılır(Yönetmelik, m.6/a). Ancak, bir önceki bölümde de belirttiğimiz üzere, kuruluş genel kurulu toplantısının yapılması nadiren rastlanılan bir uygulamadır. Olağan genel kurul toplantısının, her hesap dönemi sonundan itibaren üç ay içinde ve yılda en az bir kez yapılması zorunludur(TTK, m.364/f.1). Dolayısıyla, hesap dönemi takvim yılı olan anonim şirketlerde olağan genel kurul toplantılarının izleyen yılın Mart ayı sonuna kadar, özel hesap dönemi olan şirketlerde ise, hesap döneminin bittiği günü izleyen ilk üç ay içinde yapılması gerekmektedir. Yine, TTK gereği, yılda birkaç kere kâr dağıtımına giden anonim şirketlerde, her dağıtma için, genel kurulun toplantıya davet edilmesi zorunludur(TTK, m.364/f.2). Ancak, ülkemizde yılda birkaç kez kâr dağıtımına giden şirket sayısı oldukça sınırlı olduğundan, genelde olağan genel kurul toplantısı yılda bir kez yapılmaktadır. Bununla birlikte, birçok anonim şirketin -olağan genel kurul toplantısının zamanında yapılmaması için herhangi bir cezaî sorumluluk öngörülmemiş olmasının da etkisiyle- olağan genel kurul toplantılarını genelde kurumlar vergisi ödendikten sonra yani Nisan ve sonraki aylarda yapma yoluna gittikleri gözlenmektedir. Uzun yıllardır TTK. Ne açıkça aykırılık teşkil eden bu uygulamaya devam edilmesi ve giderilmesi yolunda herhangi bir düzenlemeye gidilmemesi, bu konuda bazı ihtilafların yaşanmasına sebebiyet vermektedir. Olağanüstü genel kurul toplantısının belli bir zamanı yoktur. Anonim şirket için olağan üstü genel kurul toplantısının yapılmasını gerektiren durumların ortaya çıkması halinde, her zaman için yetkili şirket organlarının daveti üzerine yapılır(TTK,m.364/f.3). Ancak, şirket ana sözleşmesinin değiştirilmesi amacıyla yapılacak olağan üstü genel kurul toplantılarının, şirketin İç Ticaret:2007/1 sayılı Tebliğ’de sayılan şirketlerden olması durumunda, ana sözleşme değişikliği izninin alındığı tarihten itibaren 6 ayı aşmayacak bir süre içinde yapılması gerekir(Yönetmelik, m.6/c). İmtiyazlı pay sahipleri genel kurulu toplantısı ise, imtiyazlı payları olan anonim şirketlerde, genel kurul tarafından sermaye artırımına veya imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek mahiyette ana sözleşme değişliğine karar verilmesi halinde, bu genel kurul tarihinden sonra fakat ana sözleşme değişikliğinin tescilinden önce yapılır(Yönetmelik, m.6/d).

Alıntıdır.